Depesze

Ta książka mnie zaskoczyła.

Po pierwsze dlatego, że sądziłam, że będzie o zespole Depeche Mode (żarcik). Po drugie obawiałam się, że reportaż wojenny o wojnie w Wietnamie będzie lekturą bardzo ciężkiego kalibru – wiecie, koszmary nocne i takie rzeczy. Do dziś mam w pamięci niektóre sceny ze „Ścieżek północy” Flanagana… Po trzecie obawiałam się, że będzie napisana z dużym patosem, co wydawał mi się sugerować pewien cytat, którego teraz nie umiem znaleźć, a który mówił coś o oczach tych młodych żołnierzy, które widziały zdecydowanie zbyt wiele.

Na szczęście obawy moje okazały się płonne. Herr potrafi o wojnie pisać nie epatując okropieństwem, drastycznymi scenami, latającymi kończynami itd. Choć oczywiście nie jest to lektura lekka. Pokazuje, czym jest wojna dla przeciętnego żołnierza na froncie i jak bardzo taka wojna różni się od wojny przedstawianej przez dowództwo albo media. Skupia się na wewnętrznym doświadczaniu wojny. Ciekawa rzecz to tzw. wojenny haj – niewytłumaczalny stan psychiczny podobny do uzależnienia, który z jednej strony pomaga przetrwać najgorsze, a jednocześnie każe niektórym żołnierzom odwlekać zwolnienie do domu albo wracać z powrotem na front kolejnym najbliższym transportem.

Narracja może wydawać się nieco chaotyczna, bo autor bardziej stawia na impresje, oddanie emocji niż na poukładaną, chronologiczną relację (choć osoby lubiące szczegółowe fakty i rzetelne dane na pewno też się nie zawiodą).

Na koniec nie mogę pominąć kwestii języka, a w zasadzie przekładu Krzysztofa Majera. Język „Depeszy” jest wymagający, bo z jednej strony pełen technicznych terminów wojskowych, a z drugiej  - przesycony potocznym i wulgarnym językiem samych żołnierzy. Nieraz widziałam, że tłumacze nie dają rady oddać takiej potoczności w sposób, który brzmiałby naturalnie. Tu natomiast  wszystko czyta się wybornie. Dodatkowy ukłon za ciekawe przypisy.

Tytuł: Depesze (Dispatches)

Autor: Michael Herr

Tłumacz: Krzysztof Majer

Rok wydania: 2016

Liczba stron: 304

Słuch absolutny

Pierwszy raz z profesorem Szczeklikiem zetknęłam się podczas lektury jego książki „Nieśmiertelność.Prometejski sen medycyny”. Byłam oczarowana wiedzą i erudycją profesora. Sięgnęłam po „Słuch absolutny”, żeby bliżej poznać tego wybitnego człowieka. Andrzej Szczeklik to lekarz-legenda, nadzwyczaj biegły w swej dziedzinie i jednocześnie niezwykle oczytany i obeznany z szeroko rozumianą kulturą. Po prostu uosobienie człowieka renesansu.

Ta książka to zapis rozmowy, jaką z Andrzejem Szczeklikiem przeprowadził Jerzy Illg, szef wydawnictwa Znak, a prywatnie bliski znajomy profesora.  Illg pyta o dom rodzinny, o jego zainteresowania, lata szkolne i uniwersyteckie, karierę. Profesor opowiada obszernie i zajmująco, choć wyraźnie unika zbytniego uzewnętrzniania się i chętniej niż o sobie opowiada o innych albo o wydarzeniach.

Myślę, że ta książka jest dobrym zwieńczeniem dla osób, które przeczytały już wszystko, co Andrzej Szczeklik napisał sam, albo które znały go i chciałby poznać jeszcze bliżej. Dla mnie natomiast ten wybór okazał się pewnym rozczarowaniem, ponieważ za mało było tu tej zachwycającej wiedzy, pasji i erudycji, więcej natomiast po prostu wspomnień.  Przy czym muszę oddać to, że są to wspomnienia naprawdę niezwykłe. Barwne, pouczające, okraszone anegdotami, a przede wszystkim pokazujące, jakimi wartościami należy się w życiu kierować. Szlachetność, odwaga, konsekwencja, wytrwałość – to wszystko brzmi dzisiaj patetycznie, a jednak to są wartości, które prowadzą do prawdziwego sukcesu, którego nieodłącznym elementem jest szacunek zarówno innych ludzi, jak i samego siebie.

Tytuł: Słuch absolutny. Andrzej Szczeklik w rozmowie z Jerzym Illgiem.

Autor: Jerzy Illg/Andrzej Szczeklik

Wydawnictwo: Znak

Rok wydania: 2014

Liczba stron: 240

Macierzyństwo non-fiction

 Kiedy tylko usłyszałam o tej książce, pomyślałam sobie: „O, to coś dla mnie!”. Nieco później natknęłam się w internecie na mniej entuzjastyczne recenzje, a im więcej czytałam o książce, tym większą widziałam wokół niej burzę. A to tylko utwierdziło mnie w przekonaniu, że chcę ją przeczytać i przekonać się sama. Dla niewtajemniczonych (choć już sam tytuł jest bardzo wymowny) ta książka to rodzaj pamiętnika prowadzonego przez młodą matkę jako autoterapia. Ta autoterapia polega na tym, żeby wszystkie frustracje, problemy i problemiki przelać na papier, oczyszczając się w ten sposób z negatywnych emocji. Narzekania są utrzymane w tonie humorystycznym, małe problemiki pokazane przez szkło powiększające. Dla młodej matki lektura doskonała, bo pozwala poczuć, że inni też tak mają i że można dać sobie prawo do odczuwania złych emocji, a nawet do ich odreagowania, byle w sposób taki, który nie odbije się na bliskich. W wielu miejscach parskałam śmiechem, aż mój 11-miesięczniak spoglądał na mnie zdziwiony, w innych z kolei często kiwałam głową z pełnym zrozumieniem. Po lekturze tej książki czułam się jak po fajnej pogawędce z przyjaciółką, któa ma takie same problemy. Przecież nic tak nie poprawia nastroju jak wspólne narzekanie podszyte jednak humorem i miłością. 

Wokół książki jak już wspomniałam toczy się gorąca dyskusja, szczególnie na forach młodych mam. Niestety wydaje się, że wiele osób nie zrozumiało zamysłu autorki – nie widzą, że te narzekania są prezentowane w nieco krzywym zwierciadle, że służą określonemu celowi, a przede wszystkim, że spomiędzy nich widać wyraźnie ogromną miłość autorki do jej dziecka. Jak sama pisze: „Wolę wyżywać się w sieci, a na co dzień być spokojną mamą i żoną, niż malować obraz idealnego macierzyństwa i na co dzień krzyczeć do bachora: ”Ty śmierdzielu” – z bezsilności, że mimo starań rzeczywistość nijak nie przystaje do pięknej wizji” („Macierzyństwo non-fiction. Relacja z przewrotu domowego” Joanna Woźniczko-Czeczott, wyd. Czarne 2012, s. 107) Jednak jak widać gęby narzucane nam przez wyidealizowane obrazy z gazet, reklam itp. trzymają się bardzo mocno. Niby Internet jest miejscem, w którym, ze względu na anonimowość, można pozwolić sobie na upust emocji, a jednak trzeba się bardzo pilnować, bo z powodu tej samej anonimowości dużo łatwiej przychodzi ostra krytyka i polaryzowanie dyskusji na zasadzie „kto nie z nami, ten przeciw nam”. Widać to wyraźnie na wspomnianych forach dla młodych rodziców, gdzie nie wypada użalać się nad niczym dłużej niż 1 post, bo w przeciwnym razie zostaje się uznanym za toksycznego rodzica, który przelewa swoje frustracje na dziecko (a przecież przelewa na forum – gdzie tu logika?)

Czytałam też wiele opinii, że ta książka to tylko kolejny element wpisujący się w popularny trend krytykowania macierzyństwa. Nie wiem, czy czytałam tę samą książkę, ale w moim przekonaniu żadnej krytyki tam nie ma – sama prawda. Bardzo odnalazłam się w tej książce, chociaż osobiście nie miałam żadnych złudzeń w czasie ciąży co do tego, z czym wiąże się macierzyństwo – nie czułam się więc nigdy oszukana. Ale potrafię sobie wyobrazić, że są osoby, które wiedzę o macierzyństwie czerpią z reklam Bobovity i z wywiadów z celebrytkami, które pod niebiosa wychwalają uroki tego stanu. Potrafię też sobie wyobrazić, że są osoby, które mając do pomocy babcie albo inne bliskie osoby, nie odczuwają takich problemów, jakie przedstawia autorka. Ja jednak, pracując na dwa etaty (wieczorem zdalnie w domu, w weekendy poza domem) i mając najbliższą babcię 300 km od siebie, dobrze rozumiem, co to jest skrajne niewyspanie i frustracje wynikające z bycia niewystarczająco dobrą matką. Zaczęłam kiedyś czytać taką książkę o trudach macierzyństwa pt. „Padam” (autorki nie pamiętam) – po paru stronach odłożyłam ją zirytowana, gdyż główna bohaterka w połogu snuła się po domu narzekając na zmęczenie i niewyspanie, podczas gdy dzieckiem zajmowała się opiekunka. Nasze realia są jednak nieco inne.

Rozpisałam się, bo temat emocjonujący tym bardziej, im bardziej kogoś bezpośrednio dotyczy. Cóż mogę na koniec powiedzieć – jeśli chodzi o mnie, autorka trafia w samo sedno: moje trudności, moje wątpliwości, moje frustracje, moje poczucie humoru. Dlatego wszystkim rodzicom gorąco polecam. A pozostałym? Szczerze mówiąc, sądzę, że dopóki nie jest się samemu rodzicem, to trudno przyjąć tę perspektywę, więc może lepiej poczekać z lekturą na odpowiedni moment. 

Na sam koniec jeden z moich ulubionych fragmentów. Kto ma dużo do zrobienia, a jedyny na to czas między zaśnięciem dziecka a własnym opadnięciem z sił (co zwykle dzieje się w odstępie nie dłuższym niż 2-2,5 godziny), dobrze wie, jak to jest: „Najgorzej jest mieć nadzieję. Tak sobie powtarzam na upiornym krzesełku przy łóżeczku. Już, już się wydaje, że z kolebki dochodzi równe posapywanie. Już, już tęsknym okiem spoglądam na drzwi. Delikatnie wysuwam dłoń (…) z objęć córeczki. I nagle wśród nocnej ciszy:

-Bababababa.

Więc dłoń, więc ciiii, krzesełko. Kristal, nie miej nadziei – powtarzam sobie. Próbuję o czymś myśleć i jednocześnie nie myśleć. Równy oddech. Nie, pewnie się nie uda. Siedzę spokojnie. Nie rozproszyć jej teraz. A może..?(…)” (tamże, s.89)

Tytuł: Macierzyństwo non-fiction. Relacja z przewrotu domowego.
Autor: Joanna Woźniczko-Czeczott
Rok wydania: 2012
Wydawnictwo: Czarne Wołowiec
Liczba stron: 200