Lektor

Przeczytałam tę książkę parę dni temu, ale nie mogę zabrać się za recenzję, bo wiem, że będzie trudno ją napisać. Bo „Lektor” to książka, w której nic nie jest proste ani jednoznaczne.

Chyba już wszyscy słyszeli (albo widzieli), o czym jest książka, ale dla zasady pokrótce przypomnę fabułę. Michael, 15-letni chłopak, przypadkowo poznaje starszą od siebie o dwadzieścia lat Hannę. Choć Hanna nie jest pięknością, ma w sobie coś, co przyciąga Michaela, i najwyraźniej działa to w obie strony, gdyż Hanna i Michael zostają kochankami. Z czasem ich miłosne spotkania wzbogacają się o dodatkowy element – Hanna prosi Michaela, by czytał jej na głos książki. Relacja między tymi dwojgiem jest bardzo skomplikowana, pełna niedopowiedzeń i gwałtownych wybuchów, a mimo to szczęśliwa. Kończy się jednak nagle i niespodziewanie. Po wielu latach Hanna i Michael spotykają się znowu. Tym razem nie zamieniają ze sobą słowa, bo Michael jest studentem prawa protokołującym rozprawę, a Hanna siedzi na ławie oskarżonych pod zarzutem zbrodni hitlerowskich. I ta część pozostaje bez właściwego zakończenia. Trzecia odsłona związku to nietypowa korespondencja  - Michael nagrywa czytane przez siebie książki na kasety i wysyła je Hannie do więzienia. W odpowiedzi otrzymuje lakoniczne pozdrowienia, sam jednak nigdy nie pisze ani słowa.

Przedstawiona fabuła to jedna warstwa tej książki: dziwny, nietypowy, może oburzający związek starszej kobiety z młodym chłopcem. Zresztą związek ten nigdy nie przestaje istnieć. Pomimo wieloletnich rozstań i spotkań bez słów, nadal silnie łączy Michaela i Hannę. 

Druga warstwa to rozliczenie z historią. Z opisu fabuły tego nie widać, ale Bernhard Schlink wiele miejsca poświęca kwestii odpowiedzialności narodu niemieckiego za zbrodnie II wojny. W Niemczech w latach 60. do głosu doszło pokolenie urodzone po wojnie, pokolenie, którego rodzice tworzyli tę niechlubną historię. Tak zwane pokolenie ’68 chciało rozliczyć zbrodnie przeszłości i buntowało się przeciwko milczeniu rodziców. Michael jest właśnie przedstawicielem takiego pokolenia, choć w jego własnej rodzinie nie miał się przeciw komu buntować. Może dlatego całą swą energię w wyjaśnianie historii włożył w proces Hanny. Jednak obecność Hanny na ławie oskarżonych sprawia, że niełatwo jest dokonywać jednoznacznych ocen moralnych:

„Chciałem zrozumieć zbrodnię Hanny, potępiając ją równocześnie. Na to była ona jednak zbyt potworna. Kiedy próbowałem ją zrozumieć, miałem uczucie, że nie potępiam jej w takim stopniu, w jakim należałoby to właściwie zrobić. Kiedy potępiałem ją tak jak należy, nie było już miejsca na zrozumienie." („Lektor” Bernhard Schlink, wydawnictwo polsko-niemieckie, 2001, tłum. Maria Podlasek-Ziegler,s. 151)

„Widziałem Hannę przed płonącym kościołem, ma twarde rysy twarzy, czarny mundur i szpicrutę. (…) Widziałem Hannę, jak idzie wzdłuż obozowych ulic, wchodzi do baraków więźniarek i nadzoruje prace budowlane. (…)Hann stoi wśród nich, wykrzykuje komendy, krzycząca twarz zniekształca się w poczwarną gębę, dopomagając sobie szpicrutą. (…) Obok tych obrazów widziałem inne. Hanna, która nakłada w kuchni pończochy (…) tańczy przed lustrem (…) słucha mnie, mówi, uśmiecha się do mnie, kocha się ze mną.” (tamże, s.142)

To pokazuje, że w rzeczywistości rozliczanie przeszłości też nie było takie jednoznaczne. Niełatwo jest przyznać przed samym sobą jakiego zła się dokonało, niełatwo jest zaakceptować, że najbliższe osoby były zdolne do takiego zła. Dlatego najczęściej dochodziło do relatywizowania zbrodni i przenoszenia odpowiedzialności.

„Próbowałem sobie tłumaczyć, że wybierają Hannę, nie wiedziałem nic o tym, co zrobiła. Próbowałem to sobie wmówić i powrócić do stanu niewinności, w jakim znajdują się dzieci, które kochają swoich rodziców. (…) Wówczas zazdrościłem studentom, którzy zerwali z rodzicami, a tym samym z całym pokoleniem przestępców (…). Czy zerwanie z rodzicami było tylko retoryką, szumem, hałasem, który miał zagłuszyć fakt, że przez miłość do rodziców doszło nieodwołalnie do uwikłania się w ich winę?” (tamże, s. 164)

„Lektor” to nie jest książka łatwa. Owszem, czyta się szybko, ale z uczuciem pewnego niepokoju. Z jednej strony chcielibyśmy, podobnie jak autor, zrozumieć i w jakiś sposób usprawiedliwić Hannę. Z drugiej strony, dobrze wiemy, że zbrodni nie można relatywizować – w takich sytuacjach pomimo wielu okoliczności sprzyjających lub utrudniających, wybór zawsze jest jeden: dobro albo zło.

Polecam! Jest to książka, która na pewno na długo zostaje w pamięci.


Tytuł: Lektor
Autor: Bernhard Schlink
Tłumacz: Maria Podlasek-Ziegler.
Rok wydania: 2001
Wydawnictwo: Wydawnictwo Polsko-Niemieckie
Liczba stron: 208

Nowość książkowa i filmowa

Niedawno komentowałam u Agi na "Czytam, bo lubię" wpis o "Jeśli zimową nocą podróżny" i chciałam wrócić do tej książki, jednak okazało się, że właściwie nie można jej dostać. Nawet na allegro był tylko jeden egzemplarz w dodatku dość drogi. A tu dzisiaj dowiaduję się, że wydawnictwo WAB publikuje wznowienie książki Italo Calvino. Podaję więc informację dalej i polecam:

Oprawa: Twarda z obwolutą
Ilość stron: 352
Rok wydania: 2012
Wydawnictwo: W.A.B.
Wymiary: 12.3 x 19.5 cm
ISBN: 9788377476345
Tłumaczenie: Wasilewska Anna

Link do strony wydawnictwa.

A nowość filmowa, o której chciałam napisać, to nowa ekranizacja "Anny Kareniny". Samej książki chyba nie muszę zachwalać :) Bardzo jestem ciekawa tej ekranizacji. Pomysł obsadzenia Keiry Knightley w roli Anny niezbyt mi się podoba - owszem, aktorka jest piękna, ale moim zdaniem mało ekspresyjna. No zobaczymy... 

 

Chyba muszę nadrobić też zaległości i obejrzeć poprzednią wersję z Sophie Marceau i Seanem Beanem.

30 dni z książkami cz. 2

Dzień 11 - Książka, dzięki której zaraziłeś się czytaniem

Nie było takiej książki. Jeśli zaraziłam się czytaniem, to od mamy, która mi dużo czytała.

 Dzień 12 - Książka, która tak wycieńczyła Cię emocjonalnie, że musiałaś przerwać jej czytanie lub odłożyć na jakiś czas.

Nie przychodzi mi na myśl żadna książka – może zbyt gruboskórna jestem ;) Może to, że z powodu zbytniego, jak dla mnie okrucieństwa, przerwałam czytanie „Malowanego ptaka” Kosińskiego i póki co nie mam zamiaru do niego wracać.

 Dzień 13 - Najukochańsza książka z dzieciństwa

Odpowiedziałam już we wcześniejszym pytaniu - „Tajemniczy ogród”, który czytałam co najmniej 8 razy (potem już nie liczyłam). Od tamtej pory jestem zakochana w Anglii, wrzosowiskach, kamiennych rezydencjach i dzikich ogrodach. Było też wiele innych najukochańszych książek, w tym „Mała księżniczka” i „Dzieci z Bullerbyn” (obie zmaltretowane wielokrotnym czytaniem. „Tajemniczy ogród” przetrwał, bo miałam kilka egzemplarzy!).

 

Swoją drogą, jak znalazłam okładkę "Małej księżniczki", to aż się rozczuliłam :)


 Dzień 14 - Książka, która powinna się znaleźć na obowiązkowej liście lektur w szkole średniej

Nie wiem dokładnie, jakie teraz książki znajdują się na liście lektur. Ostatnio przeczytałam „Lektora” i uważam, że to by był świetny materiał do dyskusji i omawiania, ale pewnie z powodu erotyki nigdy nie stanie się lekturą szkolną.

Za to wiem, że umieszczanie Sienkiewicza albo Prusa na liście lektur w podstawówce to nietrafiony pomysł. Nie każda książka, której bohaterem jest dziecko, nadaje się dla dzieci (jak większość społeczeństwa mam traumę związaną z wsadzaniem chorego dziecka do pieca na ileś tam zdrowasiek).

 Dzień 15 - Ulubiona książka traktująca o obcych kulturach

Nie mam chyba jednej takiej książki. Cenię sobie wszystkie książki, które w ciekawy sposób przybliżają inne kultury, przy czym dla mnie „obce kultury” to po prostu każda kultura, której wcześniej nie znałam; nie muszą to być od razu Indie czy Ameryka Południowa, wystarczą nawet Czechy (swoją drogą książki Mariusza Szczygła zdecydowanie muszę nadrobić!). Na szybko mogę wymienić „Światu nie mamy czego zazdrościć” Barbary Demick, „Połówkę żółtego słońca” Adichie Chimamandy, „Tysiąc wspaniałych słońc” Khaleda Hosseiniego.

Dzień 16 - Ulubiona książka, którą sfilmowano

Znów „Tajemniczy ogród” w doskonałej ekranizacji Agnieszki Holland.

 Dzień 17 - Książka, którą sfilmowano i zrobiono to źle

Bardzo rozczarowała mnie ekranizacja książki „Kochanice króla”. Okrutnie spłaszczona fabuła, nietrafiony dobór obsady (słodka, wielkooka Natalie Portman jako Anna Boleyn?!). Nie, nie i jeszcze raz nie.

Nie trafiłam też jeszcze nigdy na udaną ekranizację „Mistrza i Małgorzaty”, ale tego chyba się nie da zrobić.

 Dzień 18 - Twoja ukochana książka, która już nie można kupić

Teraz chyba wszystko można kupić, chociaż rzeczywiście w księgarniach czasem trudno dostać starsze książki albo klasykę w wydaniu innym niż „lektura z opracowaniem”. Ale jak nie w księgarni, to pewnie można kupić na allegro, w antykwariacie albo dostać na wymianie książek.

 Dzień 19 - Książka, dzięki której zmieniłaś zdanie na jakiś temat

Może nie tyle zmieniłam zdanie, co lepiej zrozumiałam pewne rzeczy. Chodzi o książkę „Czarny ogród” Małgorzaty Szejnert i kwestię śląskości. Ta książka pomaga zrozumieć, że Ślązacy mogą jednocześnie czuć się Polakami i Niemcami, a najbardziej samymi sobą. I że nie są żadną ukrytą opcją niemiecką. Bardzo polecam na poszerzenie horyzontów.

 Dzień 20 - Książka, którą byś poleciła osobie o wąskich horyzontach myślowych

Ano właśnie, napisałam ostatnie zdanie powyższego punktu, nie patrząc jaki jest kolejny :) No to już jedna odpowiedź jest.

A poza tym, wszystko zależy od tego, w jakiej kwestii ktoś ma te horyzonty zawężone – nie ma jednej książki, która by od razu oświeciła kogoś we wszystkich aspektach światopoglądowych.