Złote ryby

Przeczytałam o tej pozycji w „Nowych książkach” jakiś rok temu i bardzo mnie zaciekawiła. Ze strony wydawnictwa: „Złote ryby zabiorą Cię w fascynującą podróż szlakami Europy i Azji i ścieżkami ludzkich umysłów.(…) Wojny i narody; rodzinne szczęście i konflikt pokoleń; marzenia i upiory nocy; przyjaźń, zdrada i wybaczenie - w magiczno-przygodowej powieści Strelnikoffa wątki sensacyjne splatają się z wątkami historycznymi, psychologicznymi i filozoficznymi. Autor podróżuje w czasie i przestrzeni z niezwykłą swobodą.” Brzmi zachęcająco. Mój entuzjazm jednak opadł, gdy wzięłam książkę do ręki i zobaczyłam, że liczy sobie niespełna 250 stron w dodatku dość rzadko zapisanych. Przy takim nagromadzeniu wątków, o których pisze cytowane wydawnictwo, wygląda na to, że albo natężenie atrakcji na linijkę tekstu jest niestrawne albo wszystko jest opisane bardzo pobieżnie. I rzeczywiście, z początku miałam wrażenie, że wszystko jest opowiadane trochę „po łebkach”, jednak szybko przyzwyczaiłam się do takiego stylu narracji.  

„Złote ryby” to opowieść trochę w stylu Indiany Jonesa. Jest to historia pewnego klejnotu, złotej ryby Scytów, który przynosi śmierć i nieszczęście rodzinom, do których trafi. A przez wiele pokoleń trafiał do bardzo różnych miejsc, od Bliskiego Wschodu po Niemcy. Ostatnim ogniwem tych pechowych rodzin jest polsko-niemieckie małżeństwo, Norbert i Agata, oraz ich córeczka Emilia. W porę ostrzeżeni o tajemniczym zagrożeniu podejmują kroki, najpierw po omacku, później coraz bardziej konkretnie, mające zapobiec kolejnemu nieszczęściu. Wątek Norberta i jego rodziny jest przeplatany historiami innych rodzin żyjących w innych miejscach i w innych czasach, które miały to nieszczęście, że weszły w posiadanie zgubnego klejnotu.

Jak widać, fabuła przedstawia się bardzo intrygująco. Jak już wspomniałam, autor nie traci czasu na zbędne opisy – może i dobrze. To nie jest książka, którą się smakuje. To wciągająca i lekka lektura, którą czyta się szybko i z dużą przyjemnością. Myślę, że cytowany opis wydawnictwa jest odrobinę przesadzony, jeśli chodzi o te wątki psychologiczne i filozoficzne. Jak dla mnie ta książka to czysta rozrywka z ciekawym tłem historyczno-mitologicznym. I jako taką bardzo Wam polecam!

Tytuł: Złote ryby

Autor: Dmitrij Strelnikoff

Wydawnictwo: WAB

Rok: 2011

Stron: 249

Saturn. Czarne obrazy z życia mężczyzn z rodziny Goya

Saturn (w mitologii greckiej: Kronos) – tytan, który w obawie przed tym, że dzieci pozbawią go władzy, pożerał je zaraz po urodzeniu.

Ten wątek, a właściwie obraz „Saturn pożerający swoje dzieci” stał się punktem kulminacyjnym powieści Jacka Dehnela „Saturn”. Książka opowiada historię trzech mężczyn z trzech pokoleń rodziny Goya: dziadka i ojca – Francesca, słynnego malarza; syna i ojca – Javiera, zamkniętego w sobie niedojdę; oraz wnuka i syna – Mariano, aroganckiego młodzieńca. Kompozycyjnie jest podzielona na narrację prowadzoną na zmianę przez każdego z bohaterów oraz na ekfrazy, czyli opisy poszczególnych obrazów składających się na znany cykl „Czarne obrazy”. Ta przeplatanka głosów i obrazów składa się powoli w jasną i wyraźną całość, o której nie chcę dokładnie pisać, żeby nie psuć innym lektury.

„Saturn” to przede wszystkim historia relacji między ojcem i synem w mocno patriarchalnej rodzinie. Francisco Goya miał wiele dzieci, jednak tylko jedno przeżyło okres dzieciństwa. Javier nie był jednak takim synem, jakiego mógł sobie wymarzyć popularny i szanowany madrycki malarz. „Czy następcą, jedynym, niestety, następcą tamtych dwóch ma być to chuchro, ta dziewucha, ten chłystek, któremu w dwudziestym roku zaczęło się zabierać tu i tam sadełko, który tylko pasł dupę, gnuśniał, blady jak ściana zaszywał się po kątach i ani be, ani me; to coś? Gdzie się to, co jasnej cholery ulęgło, jak ten śliczny chłopczyk, najpiękniejszy widok Madrytu przepoczwarzył się w tego żałosnego trutnia?” („Saturn. Czarne obrazy z życia mężczyzn z rodziny Goya” Jacek Dehnel, wyd. WAB 2011, s. 49) Francisco to energia, apetyt na życie we wszystkich jego aspektach, Javier to spokój, wpadający wręcz w apatię, pogłębianą tylko zachowaniem ojca, który próbuje „rozruszać” syna w sposób przynoszący więcej szkody niż pożytku: ”W końcu, żeby go ośmielić, wołałem na niego <<Te, pęknięta fujarka!>>, co go wcale nie śmieszyło (…)”. (tamże, s. 48).  Z jednej i drugiej strony zawiedzione nadzieje i ogromny żal – ojca do syna, że nie jest taki, jak on; syna do ojca, że nie potrafi go zrozumieć. Relacja ulega ostatecznemu pogorszeniu, gdy Javier podejrzewa, że to nie on, lecz właśnie Francisco, jest ojcem jego syna. Francisco swoim rubasznym sposobem bycia rzeczywiście mógł sprawiać wrażenie otwartego flirtowania z synową, a Javier nikomu nie może zwierzyć się ze swych wątpliwości. Skutek jest taki, że Javier popada w depresję, odsuwa się od żony i dziecka. A mały Mariano wyrasta w kulcie dziadka (który wreszcie znalazł w nim godnego siebie następcę) a w pogardzie dla własnego ojca, którego za przykładem Francesca nazywa Kluską albo Grubym. Nawet gdy Javier po śmierci ojca w pewnie sposób odzyskuje siebie, dalej jest pogrążony w depresji i przekonany, że życie nie jest wiele warte. Do swojego wnuka (który z kolei przypomina bardziej Javiera niż Mariano, co dla tego ostatniego jest powodem do niezadowolenia) mówi w myślach tak: „ (…) gdzie ty się pchasz, głuptasku? Naprawdę chcesz się wpakować w to bagno,  w ten kierat, w którym ojciec zatruwa syna, syn – wnuka, wnuk – prawnuka, a każdy na inny bardziej wymyślny sposób; czy naprawdę chcesz przedłużać tę linię cierpienia?” (tamże, s. 214) Ten fragment najlepiej oddaje relacje między kolejnymi pokoleniami mężczyzn w tej, a pewnie również w niejednej innej, rodzinie.

„Saturn” bardzo mi się podobał. Z początku nieco drażniła mnie zaciętość tonu wzajemnej nienawiści ojca i syna, bo książka zaczyna się od momentu, kiedy oboje są już dojrzali, jednak potem następuje retrospekcja, która wyjaśnia przebieg tych relacji. Bardzo podobały mi się wtrącone opisy obrazów – wielka szkoda, że ilustracje nie są kolorowe i na całą stronę – dużo lepiej byłoby móc się przyjrzeć opisywanym szczegółom. Ujęły mnie też opisy „szału tworzenia” – tak sobie myślałam, jak to musi być wspaniale poczuć w sobie tę iskrę bożą, zobaczyć w głowie jakiś pomysł i mieć odpowiednie środki ekspresji, żeby go przedstawić. „I od razu widziałem, cały obraz, ze szczegółami, jakby pojawił mi się na stroniczkach książki (…). (…) tak mną owładnęła ta wizja, która od razu wymagała zapisania, ten obraz nieistniejący nigdzie poza moją głową, że prawie brakło mi oddechu.” (tamże, s. 80)

I wisienka na torcie, czyli historia życia i twórczości Francisco Goyi, ujęta w niesztampowy sposób, a do tego wykorzystująca pewną jeszcze dość kontrowersyjną hipotezę. Jaką? Nie powiem, przeczytajcie koniecznie posłowie autora, to dowiecie się wszystkiego.

Polecam!

PS. Tutaj można pooglądać obrazy Goyi ze zbiorów Muzeum Prado.

Wielki Gatsby

Do sięgnięcia po tę książkę zainspirowały mnie dwa filmy. Pierwszy z nich to „O północy w Paryżu” Woody’ego Allena, w którym główny bohater spotyka swoich idoli literackich, miedzy innymi Francisa Scotta Fitzgeralda. Drugi natomiast jeszcze nie powstał, ale „się robi” pod okiem jednego z moich ulubionych reżyserów Baza Luhrmanna i będzie to właśnie ekranizacja „Wielkiego Gatsby’ego”.

Kim jest Gatsby? Tego nie wiadomo dokładnie. Wiadomo tylko tyle, że jest dość młody i bajecznie bogaty. Nie wiadomo, skąd przybył ani skąd ma pieniądze. Jednak nie przeszkadza to licznym gościom bawić się na pełnych przepychu przyjęciach organizowanych w okazałej rezydencji Gatsby’ego.

Nie chcę zbyt dużo pisać o fabule, bo zawsze lepiej odkrywać wszystko samemu. Ja właściwie nie wiedziałam o treści nic ponad to, co przeczytałam na okładce książki: „Dramatyczna postać parweniusza, zakochanego do szaleństwa w bogatej, próżnej kobiecie z wyższych sfer, jest tragicznym symbolem romantycznej miłości, zniszczonej przez kult pieniądza” (wyd. COMFORT, Warszawa 1991). Czy czegoś wam to nie przypomina? Mnie od razu nasunęły się skojarzenia z Wokulskim. Choć, jak się okazuje w trakcie lektury, różnic jest sporo, główny wątek jest właśnie taki, że oto człowiek, który nie miał nic, własną pracą, przebiegłością, a przede wszystkim determinacją, dochodzi do majątku i pozycji, która wreszcie pozwala mu starać się o względy ukochanej. I w obu przypadkach ta romantyczna miłość zostaje odtrącona, a bohater kończy tragicznie. Z Wokulskim co prawda kwestia tragicznej śmierci pozostaje nierozstrzygnięta i mam nadzieję, że jednak miał być to dla niego początek czegoś nowego. Chyba nie jestem szczególnie romantyczna, bo uważam, że bez sensu jest marnowanie ciężko własnymi siłami zdobytej pozycji z powodu nieszczęśliwej miłości.

Interesującym aspektem książki Fitzgeralda jest tło obyczajowe. Dekadenckie lata dwudzieste - wszyscy noszą maski pozornej beztroski, wręcz zblazowania, podczas gdy w głębi duszy cierpią z powodu braku prawdziwych uczuć i zniewolenia konwenansami. Bo choć sami się wielu ustalonym konwenansom sprzeciwiają, taka postawa też tworzy swoisty konwenans. Pieniądz i pozycja społeczna górują nad szczerością i niezależnością. W trakcie lektury było mi bardzo szkoda Daisy i jej podobnych kobiet, które zmuszone były dusić się w swoich pięknych złotych klatkach, zamiast zażywać, może mniej złotej, ale jednak swobody.

Na koniec zwiastun wspomnianej  wcześniej ekranizacji: