Wschód, Zachód

O Salmanie Rushdiem ostatnio dużo się mówi w kontekście jego niedawno opublikowanej autobiografii. Tym, którzy nie słyszeli jeszcze o tym pisarzu, w skrócie powiem, że jest to brytyjski pisarz pochodzenia indyjskiego, który w swojej twórczości porusza tematy związane właśnie z miejscem swego pochodzenia. Po opublikowaniu powieści „Szatańskie wersety” został w 1989 roku obłożony fatwą przez ajatollaha Chomeiniego. Oznaczało to, że każdy muzułmanin ma obowiązek próbować go zabić, a to z kolei oznaczało, że Rushdie musi żyć pod stałą ochroną policji. Z pewnością jego życie stanowi rzeczywiście ciekawy materiał na biografię. Te właśnie fakty oraz wywiad z Rushdiem w nowym numerze „Książek” skłoniły mnie do sięgnięcia po jego twórczość. Na pierwszy ogień poszedł tomik opowiadań „Wschód, Zachód”. Dość nietypowo jak na mnie, bo opowiadania nie należą do moich ulubionych form literackich. Te jednak przypadły mi do gustu.

„Wschód, Zachód” składa się z dziewięciu opowiadań podzielonych na trzy cykle: „Wschód”, „Zachód” oraz „Wschód, Zachód”. Jak można się domyślać, te z cyklu wschodniego poruszają się w tematyce indyjskiej, z cyklu zachodniego to spojrzenie (czasami dosyć nietypowe i przewrotne) na kulturę zachodnią, a „Wschód, Zachód” to opowiadania przedstawiające życie „w rozkroku” między tymi dwoma światami.

Streszczanie opowiadań nie ma sensu, ale wystarczy powiedzieć, że każde z nich wzbudza zainteresowanie od pierwszego zdania i mimo krótkiej formy pokazuje wiele szczegółów, które składają się na cały obraz. To potwierdza wyrażoną na okładce książki opinię, że Salman Rushdie jest „jednym z największych gawędziarzy naszych czasów”.

Przy opisie z okładki będąc, zastanawiam się czemu on ma właściwie służyć. Opis przedstawia, bez żadnego kontekstu, powierzchowne fakty z treści opowiadań, które w takim nagromadzeniu tworzą naprawdę groteskowe zestawienie. Dodajmy, że same opowiadania z groteską nie mają wiele wspólnego, więc ten chwyt marketingowy zdecydowanie chybiony.

Podsumowując, nie warto ufać opisom z okładki (ale to chyba wszyscy już wiemy), a Rushdie pisze ciekawie i barwnie, więc chętnie sięgnę po jakąś jego powieść. Tym bardziej, że Indie to temat i obszar, którego do tej pory literacko nie eksplorowałam. Może ktoś mi poleci jakąś powieść Rushdiego na dobry początek?

Tytuł: Wschód, Zachód

Autor: Salman Rushdie

Tłumaczenie: Maria Gromkowa

Wydawnictwo: Rebis

Rok wydania: 1997

Stron: 175

Korona śniegu i krwi

Choć pierwsze spotkanie z twórczością Elżbiety Cherezińskiej nie było zbyt udane (zobacz tutaj), nie mogłam przejść obojętnie obok zachwalanej wszędzie książki beletrystycznej o historii Polski. Brakuje mi takich książek. Historia Anglii czy Francji to tematy głęboko eksplorowane przez literaturę piękną, w tym również przez pisarzy współczesnych, a historia Polski, mam wrażenie, jakoś rzadko staje się tematem powieści. Jednak Elżbieta Cherezińska postawiła na ten temat i wyszło jej świetnie!

„Korona śniegu i krwi” opowiada o dążeniach do zjednoczenia XIII-wiecznej Polski, czyli o czasach rozbicia dzielnicowego. Brzmi strasznie nudno, prawda? Kto w szkole na historii potrafił ogarnąć rozbicie dzielnicowe i wewnętrzne konflikty Piastów, ręka do góry! Gwarantuję, że po lekturze tej książki nie tylko da się „ogarnąć” kto z kim, przeciwko komu i dlaczego, ale również nabiera się przekonania, jakim dramatem dla polskiej państwowości był testament Bolesława Krzywoustego, a jakim osiągnięciem zjednoczenie kraju. A cała ta wiedza wynika nie ze żmudnego śledzenia dat i nazwisk, ale z dynamicznej, wciągającej powieści.  Autorka w posłowiu pisze tak: „Są różne przepisy (…) na pisanie powieści historycznej. Mój brzmi raczej prosto: wycisnąć z faktografii ile się da i tchnąć w bohaterów życie oraz dodać coś niezwykłego”. ("Korona śniegu i krwi" Elżbieta Cherezińska, Zysk i s-ka, 2012, s.735) I tak właśnie jest. Ogromną zaletą tej opasłej powieści są postaci: budzą sympatię albo nieufność, ale nie pozostawiają czytelnika obojętnym. A galeria postaci jest niezwykle bogata – Piastowie Starszej Polski, Piastowie Małej Polski, Piastowie Śląscy, władcy Brandenburgii i Czech, duchowni, rycerze. Mamy okazję poznać z bliska postaci, które znamy tylko z suchych podręcznikowych faktów: świętą Kingę, Władysława Łokietka, Jakuba Świnkę. Ktoś, kto przeczyta tę książkę, już raczej nigdy nie pomyli Leszka Białego z Leszkiem Czarnym, albo Henryka Brzuchatego z Henrykiem Probusem! Żeby nie pogubić się w gąszczu tych osób oraz powiązań między nimi, na samym początku znajduje się linia genealogiczna Piastów, a na końcu książki szczegółowy wykaz relacji rodzinnych poszczególnych rodów – ale lepiej tam zbyt szybko nie zaglądać, bo można sobie zepsuć przyjemność czytania przedwcześnie dowiadując się np. o czyjejś śmierci. Na wewnętrznych stronach okładki jest też mapa, która ułatwia rozeznanie w tym, kto gdzie rządzi, kto co zdobywa itp.

Mimo że „Korona śniegu i krwi” jest osadzona w realiach historycznych, autorka doprawiła swą powieść szczyptą magii.  Ożywają stworzenia herbowe takie jak gryfy, lwy czy orły, mamy też pogańskie czary i demony. Osobiście bardzo spodobał mi się ten zabieg z dwóch powodów: po pierwsze, ta magia jest bardzo nienachalna, dzięki czemu czytelnik może sam zdecydować, do jakiego stopnia przyjmuje ją za fakt, a do jakiego za symboliczne wyrażenie niektórych rzeczy. Po drugie zaś, obecność elementów magicznych lepiej oddaje klimat średniowiecza, bo przecież wiara w zabobony i obawa przed złymi czarami była wtedy bardzo silna i w dużym stopniu wpływała na życie i decyzje ówczesnych ludzi. 

Warto wspomnieć o języku powieści. Chociaż jest to książka historyczna, autorka postawiła na prosty, współczesny język, dzięki czemu książkę czyta się lekko i łatwo.

Na koniec jeszcze parę słów o nieuniknionych porównaniach do „Pieśni Lodu i Ognia”. Oczywiście jest wiele elementów wspólnych: walka o tron, miłości, namiętności, zdrady, intrygi – wszystko w to w realiach średniowiecznych przyprawionych odrobiną (u Martina większą niż u Cherezińskiej) magii. Jednak w moim odczuciu te książki jednak się różnią, a takie usilne zabiegi marketingowe mogą czasem narobić więcej szkody niż pożytku. Nie chcę przez to powiedzieć, że „Korona…” nie spodoba się fanom George’a R.R. Martina, wprost przeciwnie. I gorąco zachęcam wszystkich do lektury!

A teraz szukam „Gry w kości” tej samej autorki, tym razem o Zjeździe Gnieźnieńskim, i czekam na zapowiadaną kontynuację „Korony…”.

PS. Rozumiem, że 700 stron to sporo do sprawdzania, ale rażące błędy ortograficzne (niezmienne nieodróżnianie „rządów” od „żądzy” i „karania” od „kazania”) to trochę wstyd.

Tytuł: „Korona śniegu i krwi”

Autor: Elżbieta Cherezińska

Wydawnictwo: Zysk i s-ka

Rok wydania : 2012

Liczba stron: 736

Sezon na nagrody

Jesień to moja ulubiona pora roku. Naprawdę. Lubię rześkie powietrze, lubię szeleszczące liście. Nie przeszkadza mi deszcz. Uwielbiam kolory jesieni: liście w różnych odcieniach złota leżące na jeszcze soczyście zielonej trawie. I uwielbiam spacery jesienne. A potem lubię z nich wracać lekko zziębnięta, by w domu rozgrzać się ciepłą herbatą.

Dla książkowych jesień ma jeszcze wiele innych zalet, a wśród nich tę, że jesienią przyznaje się najwięcej nagród literackich. Dlatego dziś specjalnie dla Was mały przegląd nagród, na których przyznanie czekamy tej jesieni.

Niedawno ogłoszono finalistów Literackiej Nagrody Nike. Rozstrzygnięcie konkursu 7 października, a na nagrodę mają szansę:

Krystyna Czerni, Nietoperz w świątyni. Biografia Jerzego Nowosielskiego (Znak) - biografia zmarłego w lutym 2011 malarza.

Andrzej Franaszek, Miłosz. Biografia (Znak) – biografia wybitnego twórcy na tle przełomowych wydarzeń XX wieku.

Filip Springer, Miedzianka. Historia znikania (Czarne) – reportaż o miasteczku, które kiedyś istniało, a teraz już go nie ma.

Małgorzata Szejnert, Dom żółwia. Zanzibar (Znak) – kolejne dzieło znakomitej reporterki, tym razem o Afryce.

Marek Bieńczyk, Książka twarzy (Świat książki) - zbiór zawierający: eseje, rozprawy historycznoliterackie, recenzje, posłowia, teksty wspomnieniowe a także artykuły pisane do popularnych gazet.

Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, Imię i znamię (Biuro literackie) – kolejny tom poezji laureata z 2009 roku. Magdalena Tulli, Włoskie szpilki (Nisza) - zbiór siedmiu krótkich opowiadań rozgrywających się w powojennej Polsce.

Za granicą czekamy na przyznanie nagrody Man Booker Prize – najważniejszej nagrody literackiej w Wielkiej Brytanii. Werdykt 16 października, a finaliści nagrody to:

Hilary Mantel - Bring up the Bodies – kolejna odsłona opowieści o Tomaszu Cromwellu. Za pierwszą część autorka dostała już Bookera.

Jeet Thayil – Narcopolis – oniryczna opowieść o Bombaju z lat 70.

Deborah Levy - Swimming Home – o wpływie depresji na życie pozornie poukładanych ludzi.

Tan Twan Eng - The Garden of Evening Mists - w Malezji czasów japońskiej okupacji młoda  absolwenta prawa podejmuje się nauki ogrodnictwa, aby zaprojektować ogród jako hołd dla swej zmarłej siostry.

Alison Moore -  The Lighthouse – o mężczyźnie w średnim wieku, który wyjeżdża na wakacje, gdzie musi się zmierzyć z własną przeszłością.

Will Self – Umbrella – strumień świadomości lekarza psychiatry leczącego chorych na zapalenie mózgu.

Na wersje polskie pewnie trzeba będzie trochę poczekać, a i tak raczej nie wszystkie sie pojawią.

Również w październiku można się spodziewać wyłonienia laureata literackiej Nagrody Nobla. Do tej nagrody, jak wiadomo, nie ma żadnych nominacji. Bukmacherzy typują, że największe szanse w tym roku ma Haruki Murakami.

Zaś miłośników kryminałów może zainteresować Nagroda Wielkiego Kalibru przyznawana polskim powieściom kryminalnym. W tym roku nominowani są (nawet nie wiedziałam, że mamy tyle polskich kryminałów):

1. Mariusz Czubaj "Kołysanka dla mordercy" (W.A.B.)

2. Wiktor Hagen "Długi weekend" (W.A.B.)

3. Marek Harny "W imię zasad" (Prószyński i S-ka)

4. Katarzyna Kwiatkowska "Zbrodnia w błękicie" (Zysk i S-ka)

5. Zygmunt Miłoszewski "Ziarno prawdy" (W.A.B.)

6. Vincent V. Severski "Nielegalni" (Czarna Owca)

7. Jakub Szamałek "Kiedy Atena odwraca wzrok" (Muza)

8. Paweł Szlachetko "Wichrołak" (Muza)

9. Marcin Wroński "A na imię jej będzie Aniela" (W.A.B.)

Te nagrody zostaną przyznane 20 października.

Dla mnie nagrody literackie to ważna informacja o tym, po które książki warto sięgnąć. I to niekoniecznie musi być zwycięzca, lista nominacji sama w sobie jest tez bardzo interesująca. Z powyższych propozycji na pewno sięgnę po Hilary Mantel, bo już „Wolf Hall” bardzo mi się podobało. Z polskich od dawna zamierzam przeczytać „Miedziankę”. Ale nie pogardziłabym żadną z wymienionych wyżej książek. A Wy czekacie na werdykty jurorskie? Nagrody literackie was zachęcają do sięgnięcia po lekturę?

PS. "Korona śniegu i krwi" jeszcze się czyta, ale już bliżej niż dalej. Nie chcę robić spoilera własnej recenzji, ale jest dobrze ;)